Tản văn của Thanh Tuân
Những trưa bỏng rát gió gọi mây về cho thôi xao xác nắng. Chiều lưng lưng cánh cò cõng nắng chở hoàng hôn. Đêm nào buông mành trăng dâng màu cho đêm thôi tăm tối; sao lùa qua trời những kí ức lung linh. Và có những sớm mai, những sớm mai nào đó chất ngất yêu thương, chất ngất những ngọt ngào làm lòng say đắm lạ. Có những sớm mai...
Khi thanh âm của ngày mới bắt đầu bằng tiếng gà trống rạo rực, sao chưa vội đã nhắm mắt, bầu trời đêm chưa đã thôi lim dim trong lành lạnh, đó là lúc má lục đục dậy nhen bếp lửa. Sớm mai đâu chỉ mỗi cái âm thanh tiếng gà quê muôn thuở, tiếng vo gạo ngoài bếp, tiếng má chắt nước vo gạo cũng là thanh âm ám ảnh tự ngàn xưa. Cái chum màu da lươn đựng nước vo gạo, nước cơm, cơm thừa, canh cặn... cứ mỗi sớm mai lại cất lên giai âm rổn rảng. Nghe trong vang. Nghe vui tai. Và rồi tiếng con chèo bẻo phía ngoài đầu vườn lại choét... choét ... lên cái chất giọng ồn ã. Đó là lúc ngọn tre cong mình theo từng cú nhún nhảy đu đưa của lũ chim, để rồi sương nơi đầu lá buông mình từng hạt trong veo gọi ánh mặt trời bắt đầu lấp ló.
Những sớm mai. Sương thôi chưa đã tan. Từng hạt trắng xóa tựa chùm hoa móc ngoài bờ rẫy, bay là đà, là đà qua sân. Úp bàn tay giữa mênh mông sương, thấy sương đậu li ti từng hạt nhỏ trên da. Nghe lành lạnh những mơn trớn của sớm trời chưa đã thôi ngái ngủ. Đưa tay bắt từng hạt bé xíu. Hà hơi thật mạnh vào khoảng không trước mặt. Làn hơi thành làn khói mỏng manh, cuộn tròn, rồi phút chốc tan biến.
Làm sao quên những sớm mai, cả nhà quây quanh bữa cơm nóng hổi. Má kho quẹt mùi mắm cái thơm lừng. Những con mắm cơm muối chín màu đỏ au. Cả con mắm mực lùi vào chén cơm nóng loang màu đen mặn ngọt. Đó là những bữa cơm ấm áp mặc dầu cơm toàn khoai độn, từ khoai lang, khoai xiêm, đôi khi khoai mặt, khoai từ và cũng lắm khi cả mít khô phơi từ những ngày đầu mùa còn thơm nắng. "Tối ăn khoai đi ngủ/sáng ăn củ đi làm", một thuở hàn vi để lại nhiều lắm những ám ảnh. Và nhất là ám ảnh về mỗi bữa cơm trong sớm mai.
Thương quá những sớm mai. Ba đội nón, vai vác cày theo sau bầy trâu bước xuống ngõ. Con ngõ dài hun hút giữa hai hàng chè tàu tăm tắp. Sương vây dần lấy cái dáng gầy gầy khắc khổ. Rồi cả người và trâu mất hút trong những mềm mại, êm ái, pha chút tái tê của một buổi sớm mai chòng chành những sương rơi. Và cũng lắm những khi, trên cái ngõ dài sâu và lởm chởm đá đó, má khoác tấm choàng cũ kĩ, đầu đội cái nón đã cời đi vì gió sương, vai run run với đôi quang gánh kẽo kịt gánh từng trạc phân ra đồng lo cho mùa vụ mới. Bóng lam lũ cứ nhòa dần, nhòa dần trong mưa mai, trong buốt lạnh. Nhưng lại khắc hằn lên kí ức của con, những vết trầm tích khôn phai.
Những sớm mai. Đấy là những sớm mai trời nhiều mây và mưa rả rích. Trong co ro lạnh, cả nhóm năm bảy đứa ôm bọc ni lông đã gói gém sẵn quần áo, dép, sách vở. Còn đường của vùng làng rừng quanh co đầy đá sỏi còn nhập nhợ trong đêm và mưa, dẫn ra xa phía đầu nguồn sông Mùi chảy về lòng hồ Phú Ninh. Từng đứa một gieo mình vào lòng sông đang cuộn mình tê tái màu xanh của nước. Ôm bọc đồ nhấp nhô trên sóng, trong mưa mai, cả trong niềm thổn thức. Sang bờ bên kia lại tiếp tục những vết chân trần lội bộ trong sớm mưa sương gầy lạnh để nhặt nhạnh về con chữ. Nhưng rồi cũng biết bao tâm hồn khao khát chữ mà đã bị dòng sông kia, và cả dòng sông đời, bẻ đôi.
Và rồi cũng có những sớm mai. Đó là những sớm mai khi nét núi đã in ngần trên bầu trời trong, thanh tú tựa đôi mày nàng Kiều, khi sương mai và khói đá trắng xóa cuộn tròn lưng chừng núi, tựa chiếc vương miện màu tinh khôi của thiên nhiên ban tặng cho trần thế, đó là những sớm mai thảnh thơi của đôi chân trần bé tẻo năm nào giờ đã đầy đặn. Những con đường làng giờ đã bê tông hóa, con đường sỏi giờ rải nhựa dẫn xa qua đồi về phía xuôi, thênh thang, đẹp mã. Lang thang bước trên quê hương, lần tìm lại miền xưa một thuở cơ hàn. Sương mai nhảy múa trên cánh đồng óng ánh. Nắng đổ đầy con sông, chất cả lên cây cầu mới màu tinh tươm ngọt sắc. Và lẫn trong tiếng máy cày rộn vang đâu đó xa là tiếng nghé ngọ gọi mẹ về nô đùa.
Một sớm mai còn cuộn tròn trong chăn. Sương theo vào từ phía cửa sổ mở toang, nơi đêm qua trăng và sao đã đến ngồi tự tình. Sương lại mơn trớn vào làn da, lành lạnh, êm ái. Con gà trống lại cất tiếng gáy le te. Má vẫn vo gạo ở đó, chỗ phía đầu hè, cái bồn nước thay cho cái ảng. Vẫn tiếng nước vo gạo rổn rảng vào cái chum sành màu da lươn hoen sương vì tuổi tác. Và lẫn trong thanh âm ấy có cả tiếng con gà mẹ tục tục đàn con, phía xa, nơi đầu vườn, chỗ cây rơm có nắng mai lên vàng ươm. Vàng ươm màu lông những chú gà con, vàng ươm sợi rơm mới, và vàng ươm... những sớm mai.
- Thanh Tuân-
Đ/c: Đỗ Thanh Tuân, trường THCS Quang Trung, Tam Sơn, Núi Thành, Quảng Nam