Văn Cao - Tác giả Quốc ca Việt Nam là một người đa tài. Vừa là Nhạc sĩ vừa là Thi sĩ vừa là Họa sĩ. Ông sinh ngày 15/11/1923 tại Hải Phòng và mất ngày 10/7/1995. Hướng tới 100 năm ngày sinh Văn Cao (15/11/1923 – 15/11/2023), chiều hôm qua, nhà thơ Thanh Thảo đã điện thoại cho tôi để vi tính hóa toàn bộ Trường ca “Những người trên cửa biển” ra đời từ năm 1956 của Văn Cao được in trong một tập sách khá hiếm “Văn Cao – Tác phẩm thơ” do Nxb Đồng Nai ấn hành năm 1996 (nhân tưởng niệm 1 năm ngày mất Văn Cao) và được Nxb Hội Nhà văn tái bản năm 2013 (nhân 90 năm ngày sinh Văn Cao). Trường ca này ít được mọi người biết tới và không ít người có những nhận xét phiến diện về giá trị của Trường ca. Tôi đã tích cực đánh máy toàn bộ Trường ca này trong một đêm và sáng nay (02/11/2023), nhà thơ Thanh Thảo cùng tôi đã rà soát lại một vài câu chữ chưa thống nhất trong các tài liệu, tập sách đã công bố. Sau khi thống nhất, chúng tôi xin đăng lại toàn văn Trường ca này trên bichkhe.com.
Bạn đọc cần chú ý đây là Trường ca được Văn Cao sáng tác gần 70 năm về trước, giữa một hiện thực rất bề bộn của vùng đất Hải Phòng cũng như của toàn dân tộc lúc bấy giiờ. Đọc Trường ca “Những người trên cửa biển” của Văn Cao để chúng ta cảm nhận thêm về một tài năng hiếm có trong lịch sử văn học nghệ thuật Việt Nam. Nhân đây, xin được đăng bài thơ “Trầm tư Văn Cao” tôi đã viết vào những ngày ông mất cách đây gần 30 năm (Mai Bá Ấn)
VĂN CAO
NHỮNG NGƯỜI TRÊN CỬA BIỂN
- Trường ca
I. Ai biết Hải Phòng ở đâu
1.
Sinh tôi ra đã có Hải Phòng
Đầu nhà mới trồng cây mận
Bãi Sú bồi thành bến
Nhà máy xi măng đã dựng bên sông
Tôi nghe tiếng hát mẹ chiều ru võng
Những ca dao của đồng lúa quê hương
Những dáng cò lặn lội
Những cánh cò bồng bế tôi đi
Những bóng cò trắng như giấc mộng
Đưa võng đời tôi những buổi chiều dĩ vãng
Sáng trưa u ú còi tầm
Đêm dài nghe mưa dầm dãi
Tôi không có quê hương
Nghe đâu như Thái Bình, Hà Nam Phủ Lý
Như Nam Định
Ruộng đất mênh mông trong tiếng hát
Quê mẹ quê cha cách một vườn trầu.
Hải Phòng nhiều mây nhiều nước
Mênh mông bốn phía chân trời
Có mùa nhạn bay ra biển
Chim yến từ biển bay về
Lòng sông đất bồi ngày càng nhỏ
Bướm trắng rụng đầy ngọn sú ven sông
Không ai nhớ từ bao giờ
Giữa các ngả sông về biển
Ai đã lấp đầy những dòng sông bãi sú vô danh
Cồn đất lầy um tùm cây cỏ dại
Nổi lên thành một phố
Ngọn khói đùn lên sừng sững chân trời
Người dân thành phố
Mồ hôi còn nước mặn phù sa
Dầu mỡ bụi than
Sống như muối đọng lấy bờ lấy bãi
Sống chắt chiu đùm bọc yêu thương
Che chở nắng mưa đỡ đần buổi gạo
Đoàn thuyền nát buộc vào nhau ngày bão
Chưa quá ba đời, sống trong một xóm
Chưa đầy chục người chết trong một mái nhà thuê
Bạn bè quen thuộc
Các giống người
Từ chân trời bốn phương đi lại
Thuở nhỏ lòng tôi thường hướng mãi
Theo những con tàu biển ra đi
Đến những đất đai tưởng tượng
Những người anh thủy thủ kể cho nghe
Nơi mọc đêm đêm những ngôi sao biển
Rực rỡ chân trời những hạt lưu ly
Tôi bơi như con cá dưới nước
Vẫn không bơi dài ra tới biển
Tôi theo những thuyền cá ra khơi
Vẫn chưa đi tới chân trời
2.
Ai biết Hải Phòng là đâu
Từ giã bờ tre mái rạ
Đến đây là chỗ cùng đường
Những hàng ren hàng thêu Nam Định
Những thợ giỏi làng Hồ làng Bưởi
Những giọng ca hay nhất Bắc Ninh
Lũ lượt đi vào tỉnh
Gió biển thổi về trắng trời trắng đất
Mười năm chưa nguôi nổi
Mái rạ bờ tre xưa
Cả cuộc đời chỉ thấy rơi nước mắt
Chỉ nghe tiếng thở dài
Buồn của những ngày bếp không đỏ lửa
Những ngày cửa biển vắng tàu
Những ngày kho hàng trống rỗng
Những con người cuối cùng tàn phế
Như những vỏ thùng dầu
Những đống than lò tắt lửa
Giạt ra bên ngoài thành phố
Đầu bờ cuối bãi lênh đênh
3.
Đầu ngọn con sông những lá thuyền trút xuống
Đoàn lũ tàu đang hồng hộc chạy về đây
Đổ đầy Hải Phòng tiền rừng bạc biển
Ngập đường ngập phố
Ngập kè đá tường goòng
Hàng vạn người không ruộng cày ra biển
Từng tấn giấy thống kê không hết vật hết người
Chúng tôi đếm bằng vai bằng mắt bao năm
Còn lại những đám khói đen
Đọng giữa trời sương sớm
Họ đi đâu
Tất cả đi đâu
Ôi Hải Phòng vết thương miền Bắc
Cổ họng chúng ta ngày đêm rỏ máu
Hải Phòng những đêm tối đen như hầm than đá
Lấp lánh lân tinh
Kíp thợ đêm lê về đến xóm
Nghe rét mùa đông nổi cuối sông
II. Tình yêu và khát vọng
1.
Tôi hay ngủ trên cầu sương
Nửa đêm thức giấc
Thấy mình bay cùng tinh tú
Ngày đến lòng tôi xếp cánh
Sao chim sao bướm lại bay lên
Tất cả tình yêu khát vọng hi vọng
Bốc lên trong lòng
Rơi xuống những giọt nước mắt
Có tuổi thanh niên
Như cây mùa xuân mới mọc
Bị tước dần vỏ non
Mất chim mất bướm mất chân trời
Lòng không biết nghĩ điều gì
Như con Sơn ca bị bẫy
Thấy mắt lưới nào sáng cũng nhảy
Đâm lên khoảng không giữa tỉnh
Tháp chuông nhà thờ
An ủi những người khổ sở
Chung quanh hỏa lò trại lính
Cha tôi nghe tiếng chuông đổ đầu tiên
Giữa buổi chiều không cơm cháo
Bàn tay mẹ tôi quờ trong thạp gạo
Xóm tôi nghe tiếng kinh chiều lanh lảnh
Từ những khoang thuyền những gian nhà tối lạnh
Đêm đêm cầu nguyện bên đèn
Chưa thấy ngày mai hửng sáng
Chỉ thấy những xác thiêu thân
Chết trên mặt bìa những cuốn thánh kinh
Những pho tượng không bao giờ nói
Hai con mắt nhìn nhau an ủi
Ngón tay không chỉ rõ đường
2.
Thường gió mùa bay phấn hoa trên mặt bến
Đem từ xa về hạt giống rải qua sông
Mảnh đất nơi đây vùi nông cũng sống
Mấy buổi sương lên đã trổ ngọn xanh cây
Đời người ở đây sao không được như cây
Tôi muốn tìm hiểu cuộc đời
Như lấy bàn tay dò mạch giếng chảy
Đôi mắt người mò hạt trai
Tìm ánh sáng
Trong lòng biển thẳm
Càng khát tình yêu
Càng khát khao hi vọng
Những con chim cứ sáng lên là hót
Con đường tôi đi
Sau lưng là dĩ vãng
Hai bàn tay bới đất sống, lấp sông lấp ngòi
Những ngày mùa còn dư âm trong điệu hát
Trước mặt tôi trời đất rộng bao la
Tiếng mẹ hát bên nôi
Như uống nước con sông biết ngọn biết nguồn
Một tiếng vang vang cả lòng cả đáy
Dĩ vãng sống với tôi
Sâu như lòng sông khúc biển
Tôi nghe nơi lòng tôi
Thấy tiếng người trong xóm
Con mắt nhìn như nhau
Trái tim đập như nhau
Cảnh đời khổ như nhau
Bao tình yêu khát vọng hi vọng
Là tiếng con sông mảnh đất viên đá Hải Phòng
Người với từng luồng nước mạch đất, gân đá chung quanh
Ràng buộc nhau từng tâm sự
Giữa tuổi con người với thiên nhiên vĩnh viễn
Cuộc đời ôm tôi như trong một cái bình
Một tiếng vang vang cả lòng cả đáy
Bao nhiêu tình yêu khát vọng hi vọng
Không phải dư âm mà đã sống nghìn năm
Lớn theo tôi từ chiếc nôi độ ấy
Lớn lên tôi vẫn ngủ trên cầu
Chung quanh những ngôi sao biển
Vẫn thở hơi nồng khát vọng
Cuộc đời
Dĩ vãng
Thời gian
Bỏ neo trên mặt biển
III. Những ngày động biển
1.
Những năm tháng Hải Phòng đầy biến động
Đời tôi như cái phao trên mặt biển
Có năm người ta đánh Hoa Kiều
Bạn cha tôi về chết bên cây mận
Có năm xóm bạc trắng màu vôi
Những bó chiếu kìn kìn đi ngoài ngõ
Chỉ thấy bàn chân người chết dịch
Có năm bão từ biển dạt vào
Những cây bưởi vừa trổ hoa đã chết
Hàng trăm thuyền không về
Giêsu
Sao người chết mãi không thôi
Có năm truyền đơn rải trên cầu nhà máy
Lòng chúng tôi bắt đầu hi vọng
Có năm cả xóm thợ đình công
Chúng tôi nuôi nhau bòn từng hạt gạo
Có năm Hỏa Lò dựng lên máy chém
Cả Hải Phòng sau những án đau thương
Không ai dám nhìn một con gà bị giết
Cờ búa liềm lại bay đầu ống khói
Chúng tôi nhìn nhau tin tưởng bắt đầu
Có năm những đoàn ngựa Nhật đi vào tỉnh
Xóm chúng tôi không còn một buồng chuối chín
Có năm bom Mỹ đổ xuống quanh nhà
Chỉ còn tiếng kêu trời khóc ra máu
Xóm tôi càng nghèo xơ xác
Đàn gà cũng không kiếm ăn được trên đống rác
Hàng trăm ngàn người lại theo tàu ra biển
Ai biết cao su đất đỏ là đâu
Thỉnh thoảng một xác trôi về bến
Bà con không nhìn rõ mặt
Những năm tháng bồng bế nhau lũ lượt
Vẫn kéo đi vẫn hi vọng ngày ngày
Dù chỉ là hi vọng
Của ngọn lửa đêm trên bờ biển bão
Có con thuyền nào trở lại hay không
Hi vọng của những người đàn bà
Đứng trên bờ biển bão
Thức thâu đêm đợi
Dù biển chưa yên dù trắng xóa chân trời
2.
Trong những ngày đen tối ấy
Không thể cúi đầu
Đi hết cuộc đời cùng khổ
Tôi nhớ lại đôi mắt từng đồng chí
Nhìn lại thềm nhà lỗ chỗ vết giọt gianh
Như tìm dấu chân vợ con lần cuối
Sẽ làm những giọt ánh sáng
Trong ngục tối âm u
Những đêm chia tay hành động
Chúng tôi nhớ hết những bàn tay
Những bàn tay sần sùi của đồng chí thợ rèn
Những bàn tay run run của đồng chí thợ điện
Những bàn tay rắn chắc của Com-ben
Những bàn tay ram ráp của Xi-măng
Những bàn tay mịn màng của máy chỉ
Ngày mai dù thiếu một hai người
Thiếu một mùi mồ hôi quen thuộc
Con mắt nhìn nhau thấy đời nhau và dĩ vãng
Những bàn tay không nói dặn dò
Mỗi ngày mồng một tháng năm
Hải Phòng thuộc về tay chúng tôi
Tàu đứng chết trên bến
Máy nằm im rỉ dầu trên mặt đất
Mỗi ngày mồng một tháng năm
Hải Phòng Nam Định Hồng Gai Uông Bí
Tay chúng tôi
Làm thành những ngày động biển
Rồi cửa biển về ta
Những năm đầu chính quyền cách mạng
Giấc mơ của Hải Phòng
Như bóng cò trắng bay về lòng tôi thuở nhỏ
3.
Giấc mơ không thể bay đi
Giấc mơ sáng trên ngọn mác
Giấc mơ làm cánh tôi bay
Vượt vòng đai lô cốt bờ biển đêm ngày
Giấc mơ kín lòng Hải Phòng tạm chiếm
Hải Phòng thành một đống sắt
Hòm đạn vỏ chai vỏ hộp
Một đống quần áo lính
Một cái chợ buôn người
Chúng nó đi như đàn bọ hung
Rũi vào lòng đất nước chúng ta
Chúng nó đi
Như đàn châu chấu năm nào
Về phá lúa mùa sắp gặt
Chúng ta nhớ gì những ngày kháng chiến
Một vết đạn giữa trán em bé lên năm
Một vết dao trên ngực người con gái đương thì
Chúng ta nhớ gì những ngày kháng chiến
Một nền nhà máy một hố bom sâu
Một hố chôn chung
Một dãy người bị bắn
Chúng ta nhớ gì những ngày kháng chiến
Mất cả mùa xuân mất cả tình yêu
Mất đôi mắt thật rất nhiều rung cảm
Mất rất nhiều đồng chí
Nhưng chúng ta làm chủ được Hải Phòng
Tiếng cười tiếng khóc trên Hải Phòng suy nghĩ
Những mái nhà xưa đếm lại thiếu người
4.
Xưa ai hay hoa phượng mọc bên đường là đẹp
Hôm nay hoa đổ vào mắt kính ống quay phim
Tờ báo đầu tiên tả chuyện mùi hoa
Mầu phượng làm duyên đầu câu thơ mới
Chúng ta đi mang tâm hồn đứa trẻ
Mới trông thấy nhà thấy đèn thấy phố thấy người đi
Ngày giải phóng những tiếng nổ chào mừng
Góp hơi sức muôn vàn người trong phố
Xi măng Sở dầu Máy chai Máy chỉ
Giốc núi Hàng kênh Hạ đoạn Sâm bồ
Đò đất Mĩ Khê Phú Xá An Dương
Thủy Tú Thủy Đường Đồ Sơn Đồ Hải
Chào các anh bộ đội
Chào các anh văn nghệ trở về
Ngày đêm tiếng chuyển động Hải Phòng
Ngày đêm tiếng hát càng lồng lộng
Ta còn nghe tiếng sụp đổ tiếng hoài nghi tuyệt vọng
Kẻ thù chúng ta nằm im trong bóng tối hôm nay
Quanh Hải Phòng bọn Pháp nằm ngổn ngang từng gò đống
Những boong ke nằm úp sấp mặt bên đường
Những vỏ rượu vỏ hòm trên đất phù sa dưới từng gốc sú
Hàng hàng thập tự trơ vơ vắng lạnh bãi cỏ xanh
Chúng ta sẽ trả về những bà mẹ Pháp
Núi hài cốt cuộc chiến tranh bẩn thỉu
Cũng như những người mẹ chúng tôi
Tiếc những dòng sữa những cái hôn đã mất
5.
Chúng tôi giữ Hải Phòng
Ngăn từng cơn gió muối
Phủ trắng máy chúng ta
Phục hồi hàng vạn con người
Đang nhìn nhà máy kho hàng
Cho ngọn lửa nhen trong bếp
Những tiếng còi tầm đầu tiên gọi sáng
Vang vang tiếng guốc tiếng cười
Giữa phố xá mờ sương
Tôi gặp lại chiếc khăn trên vai người phu khuân vác
Sau mười năm trở lại những kho hàng
Đôi mắt lim dim ông thợ hàn già tới xưởng
Những dáng lưng còng trên khắp ngả đường ray
Chào các anh
Chào đồng chí
Giờ mình gặp lại ta
Ngày nay gặp lại người cùng xóm
Gặp những bàn tay hàng chục năm xưa
Những đồng chí Liên xô, Trung Quốc, Ba Lan đầu tiên vào bến
Chúng tôi hôn nhau
Những đất đai những chân trời gần lại
Ước mơ thuở nhỏ của lòng tôi mở cánh
Những đường dây cách mạng ngày nay
Đã khâu thành chiếc lưới
Vô cùng vĩ đại
Lòng tôi nghe lại tiếng võng đưa
Như mới sinh ra giữa cuộc đời tươi đẹp
Mẹ ru tôi những ca dao thuở trước
Quê hương chúng ta giờ đã có Hải Phòng
Không có lúa đồng thơm nhưng có trăm nhà máy
Con ngày nay thật đã có chân trời.
IV. Những ngày báo hiệu mùa xuân
1.
Tiếng chuông nhà thờ buổi chiều lại đổ
Nghe âm u tối lạnh những ngày xưa
Trở về mây đen và bóng tối
Lãng đãng qua trong mỗi tâm hồn người
Vàng đôi mắt leo lét bên ngọn nến
Vẫn câu kinh mỏi mệt khi xưa
Vòi vọi bao niềm đau khổ
Tôi nghe người mẹ xa con mong nhớ
Vắng bóng con vắng bóng nắng trong nhà
Ai biết cao su đất đỏ là đâu
Ai cứu những tâm hồn sa ngã ấy
Vợ xa chồng
Anh xa em
Chiều Nam chiều Bắc cùng sầu
Tiếng thức dậy niềm cô đơn nuối tiếc
Những con người gần ánh sáng chưa quen
Rúc đầu trở vào bóng tối
Những người bạn gian khổ trong kháng chiến
Vợ ốm con đau nhay nhứt lo phiền
Chưa quen cảnh nhọ mặt người giữa thời gian sáng tối
Chưa hiểu bước đi ngày mới tuổi con
Gió bão tới đâu cũng không một lúc
Rụng hết lá vàng
Ngày báo hiệu mùa xuân mầm nở mầm tàn
Có người tự nhiên tiếc bàn tay đã mất
Từng đêm nhức đau vết đạn trên mình
Có người tiếc những mùa xuân qua mất
Chủ nhật lang thang ngơ ngác giữa kính gương
Những đôi mắt bỗng nhiên thèm tơ lụa
Thèm những gót chân nhỏ nhắn trên hè
Trong những ngày Hải Phòng còn lổng chổng
Xác nhà máy xác kho hàng
Những dãy phố bên đường cửa khép cửa gương
Những buổi chiều thưa thớt người trên phố
Bóng tối ngày xưa vẫn còn bảng lảng
Kẻ thù của chúng ta
Lặng lẽ tấn công những tâm hồn sa ngã
Những tâm hồn khô như tấm bìa da một cuốn sách kinh
2.
Nước biển đổ vào quanh Hải Phòng ngày bão
Làng mạc bồng bềnh trời đất bềnh bồng
Ở những ngọn tre xác xơ mốc lên chất muối
Còn lại ít rơm khô của mái nhà trôi
Những mảnh lưới thuyền ai bay tan tác
Xe gạo ngày đêm từ Hải Phòng về các xóm
Chúng tôi đêm ngày vét nước nối đê
Tưới ngọt lại ruộng đồng, dựng lại từng thôn xóm
Tìm lại những nụ cười ở mỗi người sống sót
Lửa đỏ đêm đêm trên bãi biển bập bùng
Trong những ngày khó khăn chồng chất
Kẻ thù của chúng ta xuất hiện
Những con rồng đất khi đỏ khi xanh
Lẫn trong hàng ngũ
Những con bói cá
Đậu trên những chiếc dây buồm
Đang đo mực nước
Những con bạch tuộc
Bao tay chân cố dìm một con người
Đất nước đang lên da lên thịt
Đất nước còn đang nhỏ máu ngày ngày
Ta muốn gói cuộc đời gọn gàng như trái vải
Đã thấy loài sâu nằm tròn trong cuống
Chúng muốn các em nhỏ mới biết đi phải rụng
Mòn mỏi dần sức vỡ đất khai hoang
Làm rỗng những con người, lụi dần niềm hy vọng
Héo dần miền sáng tạo, mất phẩm giá con người
Chúng nó ở bên ta, trong ta, lén lút
Đào rỗng từng kho tiền gạo thuốc men
Tôi đã thấy từng mặt từng tên xâu chuỗi
Tôi sẽ vạch từng tên từng mặt
Hãy dừng lại
Những tên muốn ôm cây mùa xuân không cho mọc
Những tên muốn ôm cây to che cớm mầm non
Con đường ta đi tự hào lực lượng
Con đường nước nguồn thành sông thành biển
Con đường ta đi tự hào duy nhất
Con đường đi trái đất quanh mặt trời…
3.
Lúa mọc dần chung quanh miền bể
Mới ngọt ruộng đồng mới trong dần tiếng hát
Hải Phòng hiện lên bóng khói nguy nga
Hải Phòng đón tất cả
Những con tàu bạn xa xôi
Đất đai chúng ta nối Đông Âu làm một
Đường bể Đông bể Tây mạch máu chúng ta
Như đôi mắt vừa hé mở tìm lại cuộc đời
Hải Phòng mở ra biển lớn
Đoàn lữ thuyền đi về bốn phía chân trời
Nhà máy tầng tầng dựng lên ổ mật
Chúng ta ngày ngày cặm cụi làm ong
Mỗi người dân Hải Phòng thật kiếm ăn từ nhỏ
Mỗi người dân Hải Phòng đều biết đổ mồ hôi
Đất nước ngày này về tay người thợ
Quê hương những người nghèo khổ chúng ta
Sức tự hào của những người ở biển
Không sợ thiên nhiên không sợ cuộc đời
Lòng rộng bao la nhiều chân trời của biển
Những con tàu đen trùi trũi ra khơi
Những con tàu cuốc lầm lì trên những dòng sông cạn
Hải Phòng dựng lên âm nhạc
Nhạc đang biến thành sự thực quanh ta
Tôi càng yêu hơn
Những cuộc đời sau bức tường xám xa, lem nhem than khói
Những bức tường hàng chục năm mưa nắng
Trong từng ô từng cửa số của dãy phố ven sông
Từng căn gác nhỏ chênh vênh chiếc dây phơi quần áo,
Từng cái hầm nhà lom khom bếp lửa
Những lá thuyền chen chúc nép bên nhau
Qua chiếc lưới phơi thấp thoáng bóng người
Cả cuộc đời của những con hà lóng lánh
Bám chắc lấy chân cầu bao nhiêu năm trong bến
Đã quen với tôi cả mùi nước tanh tanh
Cả đến cuộc đời những cây bàng già trên kè đá cũ
Vẫn năm năm trút lá xuống chân cầu
Ràng buộc tôi với Hải Phòng những ngày chiến đấu
Ràng buộc tôi với Hải Phòng vĩnh viễn
Bao tình yêu khát khao hi vọng
Gửi từng cuộc đời nhỏ bé
Từng thế giới con con
Với tôi tất cả
Đều rộng lớn vô cùng
Hải Phòng dựng lên hội họa
Những bức tranh tăng dân số chúng ta
Có người không biết trăng là đẹp
Bỗng nhiên chiều đứng ngắm trăng lên
Trên đầu nhà máy
Nghe như ai hát trong lòng
Có người quên hàng chục năm dĩ vãng
Chợt nhớ ra tất cả những ước mơ
Của những ngày niên thiếu
Có người ghét đến hàng rào cửa ngõ
Mảnh đất chung quanh những người hàng xóm
Đã đến thăm nhau rạng rỡ tiếng cười.
Có người mang rất nhiều mộng lớn
Như đứa trẻ khi làm những con thuyền bằng giấy
Quanh quẩn suốt nửa đời
Óc hôm nay thành một xưởng đóng tàu buôn.
Có người sống như đường kim mũi chỉ
Ngày ngày soi bóng trên gương
Lắng bên thời gian trên mái tóc rụng dần
Hôm nay tự nhiên mở cửa
Những tâm hồn yêu màu nắng hoa viên
Yêu màu nắng ngả sân nhà thờ cổ
Giữa trưa nghiêng nắng đi chơi phố
Tìm những người quen kể chuyện mình
Có người hàng năm mặt trời không thấy mọc
Khép đùi xếp phách tiễn đêm đi
Hôm nay ngồi chép bài ca mới
Hương cốm mùi rơm ngát giếng đình
Hải Phòng đã dựng lên thơ
Những câu thơ thành sự thật
Xưa nghe thời gian thong thả trôi nhay nhứt
Xưa nghe rụng nhanh với bao nuối tiếc
Không có tiếng vỡ trong không gian
Sao có tiếng vỡ trong lòng tiếng vang âm rên rỉ
Ta ngày nay đợi từng mùa bình tĩnh
Như những người ươm cây
Hái hoa trái tự tay mình vun xới
Thời gian làm trẻ lại chúng ta
Khi thời gian là của chúng ta
Đất nước bao nhiêu dầu mỡ giàu vô hạn
Sinh ra những người khai thác chúng
Những con cá ném lên trời cũng sống
Chúng ta bắt đầu lại ra đi
Dựng lên những Hải Phòng trên miền Bắc
Tin tất cả và hoài nghi tất cả
Chúng ta là những kẻ chài quen biển
Thấy ngọn lửa quay đầu
Biết bão táp đang trở mình trên mặt sóng
Tôi yêu Hải Phòng như Việt Nam nhỏ lại
Tôi yêu Việt Nam như tôi biết yêu tôi
Hải Phòng dựng lên tư tưởng làm nhựa dẫn lòng tôi
Trí tuệ đang dần dần kiến trúc
Từng bước Đảng xây bảo vệ con người
Tâm hồn ta tràn theo sóng ra khơi
Đến chân trời vào các bến xa xôi
Các cửa biển bạn
Nghe tấm lòng các bạn vỗ hôm nay
Triều sóng vang vang quanh bờ biển đêm ngày
4.
Mùa này nhạn bay ra biển
Chim yến từ biển bay về
Những chuyện riêng tư bắt đầu kể lại
Như thoáng một mùi hương
Như chợt nghe một con chim đang hót
Sau những ngày động biển
Nhu nhú trên những cành mận non
Những nụ hoa đang nở hồng hồng
Mát hai vai dưới rặng cây bóng lá
Đôi lứa thanh niên đến tự tình
Những đôi chân trắng ngần trên cỏ
Những ngón tay quấn quýt
Hết từng mùa trăng dài
Im lặng
Đêm tắt đi tiếng ồn ào náo động
Cho đôi lứa yêu nhau
Những giờ phút ngày xưa chưa có
Những cái hôn luôn mới
Cái hôn đầu tiên
5.
Tôi giờ đây liếm môi nóng bỏng
Nhìn ra biển bao la
Lòng hãy còn nhiều khát vọng
Còn rất nhiều khát vọng
Biển thành người khổng lồ kêu khát suốt ngày đêm
Suốt ngày đêm kêu khát
Những ngọn sóng trên cát khô sủi bọt
Ngày đêm
Mãi mãi
Dưới chân tôi
Nước ngọt của ngàn sông
Bao giờ đổ đầy lòng biển.
Mùa xuân 1956
(Bản trích từ tập Văn Cao Tác phẩm thơ, Nxb Hội Nhà văn, 11/2013).
Mai Bá Ấn Trầm tư Văn Cao
Tôi vẫn thấy bàn tay ông nâng ly rượu rất trong
trong suốt một tinh hoa gạn lọc
cả đời nhạc đời hoạ đời thơ của ông…
ông chưa từng khóc
chỉ có nước mắt buồn
Gạn từ giọt lệ buồn ông đưa ta đến bến bờ vui
những Suối mơ, Thiên Thai
có chàng Trương Chi gõ mạn thuyền ngồi hát
rồi chắt lọc tinh anh qua từng khuôn nhạc
vút lên một Tiến quân ca
vọng đến ngàn sau hồn thiêng dân tộc
Nghe tin ông đi… tôi buồn
nhưng không khóc
bởi trần gian ông một cõi đi về
hình hài mất bởi hình hài quá chật
không còn đủ sức chứa tài hoa
Ông phải thoát ra cho nhạc chảy thơ tuôn
cho sắc màu lên ngôi vĩnh cửu
người đời sau gõ nhịp và ca…
Ly rượu đắng đời ông… ông dâng đời vị ngọt
nước mắt trong biến tấu nụ cười buồn
vầng trán trầm tư
chòm râu trầm tư
mái tóc cũng trầm tư
ly rượu nhuốm nỗi trầm tư bất tận
sông Lô trầm tư
căn gác hẹp trầm tư
thành Trường ca thành Quốc ca
tự hào nỗi trầm tư dân tộc
Vơi ly tri âm
đầy ly cô độc
mỗi phận người chau riêng nét suy tư
Đọc Văn Cao ta thấm nỗi vui buồn
trầm tư cùng Tổ quốc
Và tôi vẫn thấy ông đi về…
bàn tay nâng ly rượu rất trong
Quảng Ngãi, ngày Ông đi...