NGÔI SAO CÔ ĐƠN
Nhìn những ngôi sao chi chít trên trời
Ai không nghĩ: Chắc là vui vẻ
Bạn bè đông đúc thế
Ai biết mình cô đơn?
Ngoài cái lung linh sao có gì hơn
Nụ cười giả che nước mắt
Vẻ hạnh phúc dối lừa gương mặt
Có giúp ta trốn chạy nỗi buồn?
Nhân tình như ánh trăng suông
Mấy ai thấu nỗi lòng sao lạnh
Gần đấy thôi – trong mắt người lấp lánh
Mà tỉ năm ánh sáng cách xa người!
27.04.2023
Nguyễn Ngọc Hưng.
(Xuất xứ bài thơ: đăng trên FB của tác giả bài thơ)
Lời bình:
Bài thơ buồn và nhiều tâm trạng, phảng phất tâm sự sâu kín của tác giả.
Điều khác với thông thường của bài thơ chính là sự cô đơn của ngôi sao. Nhiều tác giả đã viết về sao. Các Mác viết: “Ôi triệu triệu vì sao/ Bừng bừng muôn ánh mắt/ Sẽ không bao giờ tắt/ Niềm hy vọng dâng trào” (Bài thơ “Gửi các vì sao” trong tập “Tình yêu và bão táp”). Nguyễn Bính – nhà thơ Việt Nam viết: “Sao đặc trời cao sáng suốt đêm/ Sao đêm chung sáng chẳng chia miền/ Trời còn có bữa sao quên mọc/ Tôi chẳng đêm nào không nhớ em” (Đêm sao sáng). Hình ảnh những ngôi sao dường như đã được mặc nhiên gắn liền với sự đông đúc, đầy hy vọng, ánh sáng và năng lượng. Nhưng “người buồn cảnh có vui đâu bao giờ” (Truyện Kiều, Nguyễn Du), Nguyễn Ngọc Hưng từ thân phận và tâm trạng của mình đã nhìn thấy một ngôi sao cô đơn. Và anh không phải là không có lý khi thấy và viết ra sự cô đơn đó.
“Bạn bè đông đúc thế/ Ai biết mình cô đơn” – Dẫu giữa vòng tay bè bạn, con người nói chung, “ngôi sao cô đơn”, và tác giả nói riêng vẫn không thể tránh được những lúc cô độc, buồn bã. “Chớ để riêng em phải gặp lòng em” – người kỹ nữ trong bài thơ “Lời kỹ nữ” của Xuân Diệu đã nói thế. Lúc đối diện với lòng mình, con người, nhất là một người đa cảm, sâu sắc và có hoàn cảnh đặc biệt (về sức khoẻ) (1) như tác giả không thể tránh khỏi nỗi buồn, chạnh lòng và cảm giác đơn độc. Không chỉ là buồn, đơn độc vì hoàn cảnh riêng mà còn đơn độc vì những suy nghĩ, tâm tư khó có thể được sẻ chia hết vì nhiều lý do - những suy nghĩ, tâm tư của một người nghệ sĩ sáng tạo. “ Mấy ai thấu nỗi lòng sao lạnh” là vì thế. Có nhà thơ nổi tiếng đã nói: “Cô đơn là bản chất của người nghệ sĩ”.
Khổ thơ thứ hai như một tiếng thở dài, một lời tự thú trong thất vọng:
“Ngoài cái lung linh sao có gì hơn
Nụ cười giả che nước mắt
Vẻ hạnh phúc dối lừa gương mặt
Có giúp ta trốn chạy nỗi buồn?”
Ánh sáng là bản chất, là đặc trưng, là yếu tố thu hút của các ngôi sao. Nhưng tác giả lại viết “Ngoài cái lung linh sao có gì hơn”. Câu thơ như một câu hỏi mà cũng như một sự phủ nhận. Cái lung linh, sáng chói của ngôi sao có lẽ chỉ là bề ngoài, là hào quang cố phô ra. Còn bên trong là gì? Câu trả lời cũng thật buồn: đó là nước mắt, là nỗi buồn mà ánh sáng bên ngoài chỉ là nụ cười giả, là vẻ hạnh phúc dối lừa! Khổ thơ nặng trĩu nỗi buồn. Và lần đầu tiên tác giả xưng “ta”- anh không thể giấu được rằng ngôi sao cô đơn đó chính là mình.
Trước sự cô đơn của ngôi sao, thái độ của người đời ra sao? Thì đây, tác giả viết “ Nhân tình như ánh trăng suông/ Mấy ai thấu nỗi lòng sao lạnh”. Cái nhạt nhẽo, vô tình của nhiều người, thâm chí của số đông là chuyện phổ biến. Nhất là khi ngôi sao chỉ hiện ra ánh “lung linh”, “lấp lánh” – tưởng như hạnh phúc, vui tươi! Làm sao thấu được nỗi niềm bên trong! Bài thơ đã đi đến câu kết ngậm ngùi:
“Gần đấy thôi – trong mắt người lấp lánh
Mà tỉ năm ánh sáng cách xa người!”
Câu thơ buồn, sâu sắc và đượm chút gì kiêu bạc. Những ngôi sao toả sáng, soi trong ánh mắt con người hàng đêm, nhưng thực tế lại cách con người đến hàng tỷ năm ánh sáng. Thiên văn học đã chứng minh như vậy. Đưa vào câu thơ này, ý muốn nói: ngôi sao cô đơn ấy xa cách người thường quá, mấy ai thấu hiều được bên trong. Còn con người – ngôi sao cô đơn ấy, với tài năng lấp lánh như ngôi sao, nhưng cũng đầy tâm trạng, là một “vũ trụ chứa đầy bí mật” (Xuân Diệu), u uẩn và xa xôi! Câu thơ như muốn nói: ngôi sao ấy mãi mãi cô đơn, mãi mãi xa cách, không gì có thể lấp đầy khoảng cách giữa ngôi sao với “nhân tình”, “bạn bè”! Một sự thực ngậm ngùi!
Nhưng bài thơ không chỉ buồn! Thông điệp đằng sau bài thơ, ngoài nỗi buồn man mác còn lấp lánh ánh sáng ở đầu đề: ‘Ngôi sao cô đơn”, ở mấy từ trong câu kết “tỷ năm ánh sáng”. Đó là sự kiêu hãnh, tự hào của một thân phận không may mắn nhưng đã biết thắp mình lên thành ngôi sao nhờ tài năng và nghị lực (2). Nếu Chế Lan Viên chỉ ao ước: “Hãy cho tôi một tinh cầu giá lạnh/ Một vì sao trơ trọi cuối trời xa/ Để nơi ấy tháng ngày tôi lẩn tránh/ Những ưu phiền, đau khổ với buồn lo” (Những sợi tơ lòng) thì ngôi sao của Nguyễn Ngọc Hưng vẫn có “bạn bè đông đúc thế”, vẫn có ánh lung linh, lấp lánh trong mắt người, dù rằng điều đó không đủ xua tan sự cô đơn. Ta có thể tin rằng, ngôi sao ấy sẽ bớt dần những giây phút cô đơn đó để chiếu sáng trong hạnh phúc! Bài thơ còn như một lời kêu gọi thầm kín về sự thấu cảm của con người đối với “ngôi sao cô đơn”.
Bài thơ gồm nhiều câu dài ngắn đan xen, có lúc trải dài như một tiếng thở dài, có lúc ngắn ngủi như một cái mím môi buồn bã. Đó là tiếng lòng của tác giả và cũng là nghệ thuật tự sự của bài thơ, khiến người đọc bị cuốn theo và đồng cảm. Bài thơ nhiều suy ngẫm, cảm động và giàu chất thơ.
Ghi chú: (1) Tác giả Nguyễn Ngọc Hưng mắc bệnh nặng, không thể đi lại được từ năm 1983 đến nay.
(2) Tác giả Nguyễn Ngọc Hưng đã vượt qua số phận, trở thành nhà thơ có tiếng với nhiều tập thơ đã xuất bản và được giải thưởng. Nhiều bài thơ của anh đã được đưa vào sách giáo khoa. Hiện nay anh là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.
Trần Thị Tích
Số nhà 31 đường Cổng Tiền 2 Khu tập thể Trường Sĩ quan chính trị, TP Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh.
ĐT: 0985560078.
Số tài khoản: 43210000131096 tại Ngân hàng đầu tư và phát triển (BIDV), chi nhánh Bắc Ninh.